Valkebergs sjrieve: good loestere en neet bang zin

door Jan G.M. Notten

Dialek kalle geit de Valkebergersj meistal good aaf. Dao loupe gans
get moelemaekersj rnd in de sjtad aan de Geul. Meh es ze dialek
wille sjrieve, dan waere ze e bietteke nerveus, want Valkebergs sjrieve
ies lestig, dinke ze.

Numpt van miech aan, dat ‘t bs mtvilt. Geer moet beginnen mt good te
loestere nao uuchzelf. Dan zeukt geer veur edere klank ein ltter. Sjuus
wie in ‘t Nederlands. En dan begint ‘t. Want in ‘t Valkebergs zin mi
klanke es in ‘t Nederlands. Dus moet geer allein e sjtk of zs, zeve
lttersj lire veur die “vraem” klanke. Die klanke die waal in ‘t Valkebergs
veurkmme, meh neet in ‘t Nederlands. Iech gaon uuch e paar winke geve,
veur es geer get wilt sjrieve in oos modertaal. Nog eine raod: probeer
alles hel-op te leze!

1. Gans Gemekkelek

Veer hbbe eine gansen houp weurd in oos dialek die haorgenau ‘t zelfde
zin es in t Nederlands . Loestert mer ins:
drinke, wandele (znder n), lache, zinge, auto, fiets, mam is oud, Henk is
braaf en Marie is lui, lekkere koffie, vieze wind, gezellige caf, kastelein,
hallo, daag.
Gaar gein probleme dus.

Opgaaf: zeuk ins vief weurd die in ‘t dialek en ‘t Nederlands ‘t zelfde zin.

2. Ouch nog gemekkelek

Noe kmme de weurd die veer in ‘t Nederlands neet taegekmme. Meh es
geer good loestert, kint geer die toch sjrieve, want dao kmme gein vraem
klanke in veur. Geer moet allein good loestere. Ich gaef e veurbeeld:
e glaas beer. Glaas is waal gein Hollands, beer ouch neet, meh ‘t is gans
gemekkelek te sjrieve.

Iech gaon noe get zinne opsjrieve, die dus gein probleme oplevere:
Dat is eine gans ouwe man.
Gans is waal nuuj. Meh neet lestig.
Wat ein greun graas.
Greun en graas zin waal andersj, meh wiejer gein probleme.
‘t Ies ach oer.
Achter ach gein t en oer is nuuj. Meh gans gemekkelek.
Geit Anita weg?
Geit is andersj dan in ‘t Hollands, meh is gemekkelek te sjrieve. Hiej
kmme nog get zinne. Loestert good!

Dat is waal erg gek.
Noe kump de man in de probleme.
Iech (of ich) zal probere neet op te valle.
Doe bies (of bis) gaar neer braaf.
Veer wille ein kamer veur veer man.
Veer wone vlak biej (of bie) de kinger van Anja en Hub.
Dit zin allemaol zinne in ‘t dialek en geer zeet: gein vraem ltter.

Opgaaf: maak ins ein zin , woa-in geer gaar gein vraem lttersj hooft te
sjrieve.
Veurbeeld: de vogel …….

3. En noe weurt ‘t lestig. (Zgke ze).

Noe gaon iech de vraem lttersj opsjrieve. Mt vraem bedoel iech: die
zuuste neet in ‘t Nederlands. En de klanke hurste neet.

3.1. Ein koppel: de ao en de oa
de ao in sjtraot, paol, zaod, maon, gaon, sjtaon, aovend.
de oa in sjoan, road, sjroap, doas, roas, pesjtoar, oar.

Sjpreek ins oet: ein sjoan sjtraot.
eine groate paol.
Noe hurt geer ze dudelek naevenein. Hurt geer ‘t versjil?
Ein ezelsbrkske um die twi oeterein te houte:
- haet ‘t Nederlands ein aa, dan ies ‘t in ‘t dialek: ao.
- haet ‘t Nederlands ein oo, dan ies ‘t in ‘t dialek: oa.
Hiej zin bienao gein oetzunderinge op.

3.2. Nog ei koppel: de e en de .
de e in Henk, mets, ves, tesj, flesj, help, zelf, erg.
de in bd, mt, gezt, ls, vt, wrke, zgke, dks.
Op de (bd) ztte veer ein accentteike nao links (accent grave)
Sjpreek ins oet: ein vttig mets.
erg dks.
Hurt geer ‘t versjil?

3.3. Alweer ein koppel: de o en de .
de o in pot, vlot, God, bok, klok, vos, los.
de in zn, geznd, kmp, balln, grnd, nder, bn.
Die ies dnkerder es de o. Veer make de mndeupening kleiner.
Op de (zn) ztte veer ein accentteike nao rechs. (Accent aigu)
Sjpreek ins oet: de rnne pot.
de vlotte jng.
Hurt geer ‘t versjil?

3.4. E vraem koppel: de au en de ou.

De au van paus, auto, klauw, gauw, flauw, wauwele.
De ou van kous, hout, koud, zout, berouw, oud, goud.
Reigel: kiek nao ‘t Nederlands Wat geer dao sjrieft, sjrieft geer ouch in ‘t
plat.
Meh wat doon veer dan mt grous, sjlouw, houp, oug (oog), ouch (ook)?
Dao hur iech gein ou of au in ‘t Nederlands.
Oplossing: sjrief ou. Smmige luuj kieke nao ‘t Duutsj en sjrieve au:
Auw Wiever, ein aug, eine baum. Neet doon! Dus: Ouw Wiever, oug
(oog), ouch (ook).
Meh hiej hbbe veer ein oetzundering: allein es geer in ‘t Nederlands -al
hurt, dan sjrieft geer au: kauf (kalf), hauf (half), zauf (zalf).
Dit ies e lank verhaol. Meh ‘t geit mer euver e paar weurd.

3.5. De en de u.

De kump in ‘t Valkebergs vl veur: glle, bk, brk, brlle, sjld,
gedld, flauwe kl, dl, pt, sjtteriej, zlder, veer hbbe, bltsj, plkke.
Loester good: ‘t ies de van Klle.
Noe weurt ‘t lestig: de en de u zin in ‘t Valkebergs sms lestig oeterein
te houte. Geer kint ‘t bste twi weurd lire en dan good nao uuchzelf
loestere: - de u van Puk en Muk
- de van ein brk in Klle

3.6. Nog veer Valkebergse klanke en de daobiej hurende lttersj.

- de i van sjni, kesjtil, twi kir, Sint Piter, hiring.
- de
van vl, sjr en jrig.
Dat zin hil dks verkleinweurd. Loester mer: trneke, sjtrtsje,
kammezlke, plke, sjpke.
- de
u van kul, nudig, hure, brudsje, ruske, putsje, duske.
Dat zin ouch dks verkleinweurd.
- de
ae van paerd, zjwaer, baer, pilaer, Hoebaer, gewaer, vraem,
aerappel.

3.7. Tot sjlot e paar medeklinkersj:

- de gk van lgke, zgke, liegke (ligke), brgke, euverlgke.
- de
sj van sjoon, sjoan, sjink, sjoal, sjrieve, tsje, vsje, msje.
Die hbbe veer ouch in ‘t Nederlands: sjaal, Sjanghai, sjees, sjilpen,
sjoelbak. Neet lestig dus.
- de
zj van Zjeng, zjweit, zjwart, zjwejje, zjwaegel, zjwoar.

3.8. Noe nog eine reigel:
Sms (meh neet altied) hurt me in Valkeberg in bepaolde weurd ein
tssje-e, die veer in ‘t Nederlands ouch soms hure, meh neet sjrieve. Dan
deit me dat ouch neet in ‘t Valkebergs. Iech bedoel weurd wie verreke,
merreke, drrep, en mlleke. Neet doon estebleef. Sjrief dus verke,
merke, opmerkinge, drp, vrm, wrm, sjtrm en mlk. En ouch neet
Vallekeberreg, meh Valkeberg. Dat moet evekes winne. Toch mer doon!
Euveral in Limburg (dus neet Limburreg) doon de dialeksjrieversj dat .
Dus in Valkeberg ouch, estebleef.


Wat geer hiej hbt geleze, ies de erkinde Veldekesjpelling. Es geer
gaere gauw wilt begrepe waere (were), houd uch dao dan mer aan.
Dan kump ‘t meistal good.

Veldeke-Valkeberg wunsj uch (uuch) vl plezeer biej ‘t sjrieve van ‘t
Valkebergs.


Valkebergs laesplenkske oetgegegaeve door Veldeke
valkebergs laesplenkske

veldeke-valkeberg