veldeke-valkeberg logo [ bewrking: Els Diederen 2001 veldeke-krink-valkeberg
Veldeke Valkeberg actueel lid were links kntak
 

Gemeinte Valkeberg aan de Geul
Nederlands: Gemeente Valkenburg aan de Geul scroll naar beneden.

gemeintelogo van valkeberg aan de geul
tekste: Els Diederen en Mybeth Lahey  2008


De luuj kalle hie Limburgs: Valkebergs, Bergs, Hlsbergs, Houtems, Subs, Sjins

Plaatsname in 't Plat in de gemeinte Valkeberg aan de Geul  ED08

Plaatsname in de eige taal.                                                 
(fotomontage Els Diederen 2008)
In 't ech besjtoon ze (meh nog) neet op borde!
 

Besjrieving van Valkeberg aan de Geul,
zien krkdrper, gehuchte en buurtsjappe:


Valkeberg (oetsjpraok: Vallekeberg) ies 'n sjtedsje dat liek in 'n dal aan de Geul in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Saer 1353 haet 't plaetske sjtadsrechte. Valkeberg waor in vreuger jaore n graafsjap. De luuj kalle hie Valkebergs.

Bie de kern Valkeberg hure de wieke:

de Hikerbeek (
n woonwiek)  in t noorde;          
De Nerem en Oas in t oaste;     
De Plenkert in t weste en          
Boete de Paort in t Zuud-weste van t plaetske.


Historie

In 1041 sjteit in 'n sjinkingsakte van keizer Hendrik III de naam Falchenberg veur 't irsj geneump. Gozewijn I ies in 1100 de 1e hir van Valkeberg. 't Kesjtil Valkeberg, dat hil markant op 'ne centraal gelege heuveltuup, de Heunsberg, liek, zal in de loup van iwe 't doelwit blieke van aanvalle door Hollandse, Sjpaanse en Franse troepe.

In 1762 weurt 't definitief opgebloze en zal noats mi opgeboewd weure. Wat blief ies 'n rewien. Van 't irtieds miedeliws vestingssjtedsje sjtoont allewiel allein nog gedeiltes van de mergele sjtadsmoere, eine rnne tore, 'ne verdedigingstore (den Halder) en 2 (van de 6) ingangsgspoorte: de Berkelpoort en de Grendelpoort. 

Krke
Tegeneuver kesjtil Den Halder sjteit de miedeliwse krk van Sinterklaos (Nicolaas) en SinteBerb (Barbara) geboewd in gotische sjtiel. In 1904 woort 't geboew vergrut nder arsjitek Pierre Cuypers. Binne zint 'n aantal kunsveurwerpe te zeen: 'n altaorkruus mt crucifix oet de 15e iw; 'n marianum mt 'n laatgotisch modergaodsbeeld en 'n modergaods-beeldsje van Jan van Steffeswert oet de 16e iw. Tegenover de krk sjteit n Mariakapelke.
Rnd 1960 kreeg Valkeberg 'n 2e parochie mt 'n eige krk, gewiejd aan Slevevrouw van ummerdoerende biesjtand. 't Ontwerp waor van arsjitek Theo Boosten.      
In 'n protestants krkske oet 1891, aan De Plenkert, ies allewiel 'n restaurant gevestig. De begraafplaats bevingk ziech op terrasse in de helling van de Cauberg.   
Op St. Piter liek n veurmalige 19e iwse neogotische kapel, die noe deens deit es hervormde krk.

Fietsrenne
: In 1938, 1948, 1979 en 1998 vnge de Waereld-kampioensjappe fietsrenne plaats op de Cauberg. In 1992, in 2006 en in 2014 waor de Cauberg aankmsplaats van 'n etappe van Tour-de-France. De Europese kampioensjappe woorte hie in juli 2006 georganiseerd.

De finishplaats van de Amstel Gold Race, 'ne jaorliks truukkmmende fietsrenklassieker, dae gebruuk maak van de sjtiel hellinge in de gemeinte, waor hie in 2003, 2004 en 2005. 't Hellingspercentage van de Cauberg bedreug 12%. Neve de Cauberg zint: de Geulhemmerberg mt 11%; de Barakkeberg mt 14 % en de Keuteberg mt 22% beruchde beklumminge.

Bezeenswaerdig
in Valkeberg zint o.m.  vl mergele hoezer!
*De sjtasie oet 1853 in mergel geboewd.              
*Kesjtil Oas (mergel) aan de Geul (1587)           
*De Valkeneer, 'n attractiepark veur kinger.
*t Sjprookjesbos op de Nerem
*De Wilhelminatore mergele oetziechtore oet 1906
*De rewien van 't kesjtil Valkeberg en de vesting Valkeberg mt de sjtadsmoere, 't Halderpark, de ''Berkelpoort'', de ''Grendelpoort'' en saer 2014 de opnuuj opgetrokke Geulpoort.
*Twi watermeules (mergel) aan de meuletak van de Geul: de Ouw watermeule op Sint-Piter en de Franse meule in de Lei (Lindelaan).
*Museum ''Het Land van Valkenburg'' (Sjtreekmuseum) in 't veurmalig gemeintehoes en poskentoar, geboewd in 1901 in Art-Nouveau.
*Twi Mergelgrotte of groeves: de ''Gemeintegrot'' aan de Cauberg en ''Fluwelegrot'' aan de Daelhemmerweeg.
*De Sjteinkolemien aan de Daelhemmerweeg ies 'n replica van 'n echte koel, zoawie d'rsj in Zuud-Limburg tot 1968 vl gexploiteerd woorte.
*De Romeinse catacombe kopie (oet 1913) van de catacombe in Roame in de mergelgrotte in de Plenkert.
*'t Holland-Casino op de Cauberg.
*Thermae 2000, thermaal bad op de Cauberg, oet 2000.
*Kabelbaan en rodelbaan op de Nerem.
*Rotspark en Opelochtheater in de Plenkert.
*Lourdesgrot, replica van de grot in Lourdes geboewd in 1927. Dao ies gebruuk gemaak van de mergelwand van de Gemeintegrot aan de Cauberg. De oetveuring ies op dezelfde sjaal es de echte grot in Lourdes.

Jaorlikse en traditioneel evenemente zint        
de Brnk en krmes op de 1e zndig van juli.
Op 30 april weurt eder jaor de Mei-den geplant op 't Grendelplein, door de jnkheid en van hauf november tot hauf december vinge in de Gemeintegrot en in de Fluwelegrot de Kaersjmert plaats. 


(Nederlands)

Valkenburg is een stadje in het dal van de Geul in de gemeente Valkenburg a/d Geul. Sinds 1353 heeft het plaatsje stadsrechten.
Valkenburg was in vroeger jaren een graafschap.            
De mensen praten hier het Limburgs dialect: Valkenburgs.           
Bij de kern Valkenburg horen ook de wijken:  
de  Hekerbeek, (woonwijk) in het noorden          
Neerhem en Oost in het oosten
De Plenkert
in het westen
Buiten de Poort in het noorden van de plaats.
 

Historie
In 1041 staat een schenkingsakte van keizer Hendrik III de naam Falchenberg voor het eerst genoemd. Gozewijn I wordt in 1100 de 1e heer van Valkenburg. Het kasteel Valkenburg, dat heel markant op een centraal gelegen heuveltop ligt (de Heunsberg), zal in de loop van de tijd het doelwit zijn van aanvallen door Hollandse, Spaanse en Franse troepen.
In 1762 wordt het definitief opgeblazen en zal nooit meer herbouwd worden. Van de eertijds middeleeuwse vesting staan tegenwoordig alleen nog de kasteelrune, een gedeelte van de stadsmuur, een ronde toren, 1 verdedigingstoren (den Halder) en 2 van de 6 toegangspoorten de Berkelpoort en de Grendelpoort.
 

Kerken
Tegenover kasteel den Halder staat de middeleeuwse kerk van St. Nicolaas en Barbara, gebouwd in gotische stijl.

In 1904 werd het gebouw vergroot door architect Pierre Cuypers. Binnen is een aantal kunstvoorwerpen te zien: een altaarkruis met crucifix uit de 15e eeuw, een marianum met een laatgotisch Mariabeeld en een Madonnabeeldje van Jan van Steffeswert uit de 16e eeuw.
Tegenover de kerk staat een klein Mariakapelletje.
Rond 1960 ontstond in Valkenburg een 2e parochie met een eigen nieuwe kerk, gewijd aan Onze Lieve Vrouw van altijddurende bijstand. Het ontwerp is van architect Theo Boosten.
In een protestants kerkje uit 1891 in de Plenkert is tegenwoordig een restaurant gevestigd.             
De begraafplaats bevindt zich op terrassen in de helling van de Cauberg.
Aan St. Pieter ligt een voormalige 19e eeuwse neogotische kapel, die nu dienst doet als hervormde kerk. 

Wielrennen
In 1938, 1948, 1979 en 1998 vonden de Wereldkampioenschappen Wielrennen plaats op de Cauberg. In 1992,  2006 en in 2014 was de Cauberg aankomstplaats van een etappe van Tour-de-France. De Europese kampioenschappen werden hier in juli 2006 georganiseerd.

De finishplaats van de Amstel Gold Race,een jaarlijks terugkomende wielerklassieker, die gebruik maakt van de hellingen in de gemeente, was hier in 2003, 2004 en 2005. Het hellingspercentage van de Cauberg bedraagt 12%. Naast de Cauberg zijn de Geulhemmerberg mt 11%; de Barakkeberg mt 14 % en de Keutenberg mt 22% beruchte beklimmingen. 

Bezienswaardig in Valkenburg zijn o.m. de vele mergelen huizen.
* Het mergelen station uit 1853. 
* Kasteel Oost (mergel) aan de Geul (1587).       
* De Valkenier, een attractiepark voor kinderen.

* Sprookjesbos aan de Neerhem
* De Wilhelminatoren, mergelen uitzichttoren uit 1906
* De rune van kasteel Valkenburg en de vesting Valkenburg met nog een gedeelte van de stadsmuren met de ''Berkelpoort'' en de ''Grendelpoort''  en de in 2014 opnieuw opgetrokken Geulpoort.
* Twee watermolens (mergel) aan de molentak van de Geul: de molen aan de St. Pieterstraat en de Franse molen in de Lindelaan.              
* Museum ''Het Land van Valkenburg'' (Streekmuseum) in het voormalig raadhuis en postkantoor, gebouwd in 1901 in Art-Nouveau.
* Twee mergelgrotten of groeves: de ''Gemeentegrot'' aan de Cauberg en ''Fluwelengrot'' aan de Daelhemmerweg.
* De Steenkolenmijn aan de Daelhemmerweg is een replica van een echte kolenmijn, zoals er in Zuid-Limburg tot 1968 vele gexploiteerd werden.
* De Romeinse catacomben, kopie (uit 1913) van de catacomben in Rome in de mergelgrotten in de Plenkert.
* Het Holland Casino op de Cauberg.
* Thermae 2000, thermaal bad op de Cauberg, uit 2000.
* Kabelbaan en rodelbaan aan de Neerhem.
* Rotspark en Openluchttheater in de Plenkert.
* Lourdesgrot, replica van de grot in Lourdes gebouwd in 1927. Er is gebruik gemaakt van de mergelwand van de Gemeentegrot aan de Cauberg. De uitvoering is op dezelfde sjaal als de echte grot in Lourdes.

Jaarlijkse en traditionele evenementen zijn:   
De Processie en de kermis op de 1e zondag van juli.

Op 30 april wordt de Mei-den geplant op het Grendelplein, door de jnkheid en van half november tot half december vinden er in de Gemeentegrot en in de Fluwelengrot kerstmarkten plaats.



Oud-Valkeberg is e krkdrp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Bis 1940 waor 't drp ein zelfsjtendige gemeinte.
De oarsjprng van Valkeberg lik waarsjienlik in Oud-Valkeberg. De irsjte gesjreve vermelding van Valkeberg is n oarkonde van 15 februari 1041 mt de naam ''Falchenberch'' d'r op. Me meint dat daomt neet 't Geulsjtedsje, meh 't drp Oud-Valkeberg bedoeld weurt. In de akte weurt Falchenberg door de Duutsje keizer Hendrik III aan zien nisje Ermingardis gesjnke. 'n Hauf iw later trouwt 'n zekere Oda van Valkenberg mt Gosewien van Heinsberg. Die familie kump van 't Duutsje Rurdal. Ze haet in 1096 al 'n sjtk grnd in eigendm ten weste van Valkeberg. Waarsjienlik kort nao de broelof versjient de brch op de Heunsberg (Valkeberg) es versjterking tege o.a. de rieke abdie van Meersje.


De krk van Oud-Valkeberg
is gewiejd aan Johannes d'n Duiper (Sint Jan) en dateert gedeiltelik oet de 11e iw. In de krk sjteit e barok altaor oet de 18e iw. De moderne kruuswaeg is gemaak door 't kunstenaersjechpaar Mathieu Vroemen en Riet Jager. Saer 1959 is de krk 'n baevaartsplaats veur de heilige Rita van Cascia, de petroanes van nmeugelike en houpeloos zake. In de zujelike ziebeuk sjteit e beeld van de heilige Rita en 'ne reliekhouwer mt 'n relikwie van Rita. Op 't krkh'f sjteit de van mergel geboewde pastorie en 'n kapel mt 'n kruus d'r in oet de 19e iw.


In Oud-Valkeberg ligke twi kesjtile
, Kesjtil Genhoes en Kesjtil Sjaloen. Genhoes is 't sjtamkesjtil van de hire van Valkeberg. t Kesjtil en de biebehurende haof woorte geboewd in de 17e en 18e iw. t Versjterkde hoes (Genhoes) is ntsjtange oet eine, in de 11e of 12e iw opgetrokke woontaore. Sjaloen woort geboewd in 1656 en is in de 19e iw ingriepend gerenoveerd door arsjitek Pierre Cuypers. Bie Sjaloen hurt ouch eine haof. Wiejer lik dao ouch nog ein watermeule (de Sjloensmeule) en de Kesjtiltuin Oud-Valkeberg (de vreugere heemtuin) mt plante die typisch zint veur de flora van Zuid-Limburg. Op de Sjaatsberg sjteit n Kloes mt kapel, die in de 17e iw is opgerich door de hir van Sjaloen, op de plaats van 'n boswachtersjweuning. Tegeneuver de opriejlaan lp 'ne landwaeg richting de St. Jansbsj en Sub. Op 'n sjplitsing van veldwaeg sjteit de mergele St. Jansbosjkapel.

Aan de Geul sjteit n ouw calvarie mt aan beids kante van t kruus n kapelke. Eint mt n Mariabeeld en t andert mt Johannes dr in,



(
Nederlands)

Oud-Valkenburg is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Tot 1940 was het dorp een zelfstandige gemeente.

De oorsprong van Valkenberg ligt waarschijnlijk in Oud-Valkenburg. De eerste geschreven vermelding van Valkenburg is een oorkonde van 15 februari 1041 met de naam ''Falchenberch'' erop. Men meent dat daarmee niet het Geulstadje, maar het dorpje Oud-Valkenburg bedoeld werd. In de akte wordt Falchenberg door de Duitse keizer  Hendrik III geschonken aan zijn nicht Ermingardis. Een halve eeuw later trouwt een zekere Oda van Valkenburg met Gosewijn van Heinsberg. Die familie komt uit het Duitse Rurdal. Ze heeft in 1096 al een stuk grond in eigendom ten westen van Valkenburg. Waarschijnlijk kort na het huwelijk verschijnt de burcht op de Heunsberg in Valkenburg als versterking tegen o.a. de rijke abdij van Meersen.


De kerk van Oud-Valkenburg
is gewijd aan  Johannes d'n Doper en dateert gedeeltelijk uit de 11e eeuw. In het mergelen gebouw staat een barok altaar uit de 18e eeuw. De moderne kruisweg is gemaakt door het echtpaar Mathieu Vroemen en Riet Jager. Sinds 1959 is de kerk een bedevaartsoord voor de de heilige Rita van Cascia, de patrones van onmogelijke en hopeloze zaken. In de zuidelijke zijbeuk staat een beeld van haar en een reliekhouder met een relikwie van Rita. Op het kerkhof staat de eveneens in mergel gebouwde pastorie en een kapel met een kruis uit de 19e eeuw.


In Oud-Valkeberg
liggen twee kastelen, Kasteel Genhoes en kasteel Schaloen. Genhoes is het stamkasteel van de heren van Valkenburg. Het kasteel en de bijbehorende hoeve werden gebouwd in de 17e en 18e eeuw. Het versterkte huis (Genhoes) is ontstaan uit een, in de 11e of 12e eeuw gebouwde woontoren. Schaloen werd gebouwd in 1656 en is in de 19e eeuw ingrijpend gerenoveerd door architect Pierre Cuypers. Bij Schaloen hoort ook een hoeve. Verder bevindt er zich ook een watermolen op de Geul (Sjloensmeule) en de kasteeltuin Oud-Valkenburg (de vreugere heemtuin) met planten die typisch zijn voor de flora van Zuid-Limburg. Op de Schaesberg staat een kluis met kapel, die in de 17e eeuw is opgericht door de heer van Schaloen op de plaats van een boswachterswoning. Tegenover de oprijlaan loopt een landweg richting de St. Jansbos en Sibbe. Op een splitsing van veldwegen staat de mergelen St. Jansboskapel.

Aan de Geul staat een oude calvariegroep met aan weerszijden van het kruis een kapelletje; een met een Mariabeeld en het andere met Johannes


Brokem is 'n groate wiek mt n eige krk in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Bis 1940 hurde Brokem bie de toenmalige gemeinte Houtem. De irsjte sjriftelike vermelding van Brokem dateert oet 1391. 't Drp weurt in ein akte van 26 juni van dat jaor geneump es ''Bruchem'' en ''Bruckem''.Door t gehuch sjtruimp de Kattebaek.

Brokem weurt doorsjneje door de sjpoorlien van Mestreech nao Heerle en vlt oetein in twi deile, Brokem-Noord en Brokem-Zuud. Brokem-Noord neumde me vreuger ouch waal 't ''Krejjedrp''. Hie bevinge zich ouch De Blomebuurt, de middelbaar sjoal, de Ravensberg (industrieterrein) en de Sjtoepert mt t kloaster van de zustersj Franciscanesse.            
In Brokem-Zuud, aan de de provinciale waeg, ligke versjillende monumentaal villa's oet 't ing van de 19e en 't begin van de 20e iw. Zudelik van dae groate doorgaanswaeg bevingk zich 'n woonwiek oet de jaore '60 van de 20e iw, op de plaats woa daoveur de ''Loeszak'' haet gelaege, dat zin de baemde aan de Geul. Ouch bevingk zich hie t attractiepark De Valkeneer.        

De krk van Brokem is gewiejd aan de heilige Jozef. Ze woort geboewd tsje 1929 en 1931 en is ntworpe door de architek Alphons Boosten. 't Is 'n mergele driebeukige krk. t Geboew haet 'ne tore dae in d'n hook tsje sjeep en transep sjteit. In 't interieur van de krk vink me nog vl details oet d'n tied woa-in de krk geboewd is. De glaas-in-loadvnstere zint van Charles Eyck en Henri Jonas

Aan de driesprunk mt de Crimersjtraot sjteit 'n houte mini-kapelke, op de plaats van 'n vreuger mergele waegkapel. Langs de Crimersjtraot zint reste van Romeinse graver gevnge.



(Nederlands)
Broekhem
is een grote wijk met een eigen kerk in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Tot 1940 hoorde Broekhem bij de toenmalige gemeente Houthem. De eerste schiftelijke vermelding van Broekhem dateert uit 1391.Het dorp wordt in een akte van 26 juni van dat jaar genoemd als ''Bruchem'' en ''Bruckem''.Door het gehucht stroomt de Kattenbeek.

Brokem wordt doorsneden door de spoorlijn van Maastricht naar Heerlen en valt uiteen in twee delen, Broekhem-Noord en Broekhem-Zuid. Broekem-Noord werd vroeger ook wel 't ''Krejjedrp'' genoemd. Hier bevinden zich ook de Bloemenbuurt. de middelbare school, het industrieterrein de Ravensberg en de Stoepert met het klooster van de zusters Franciscanessen.           
In Broekhem-Zuid, aan de de provinciale weg, liggen verschillende monumentale villas uit het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Ten zuiden van deze doorgaansweg ligt een woonwijk uit de jaren 60 van de 20e eeuw op de plaats waar voorheen de Loeszak gelegen was. Dat zijn de drassige beemden van de Geul. Ook bevindt zich hier het attractiepark De Valkenier.         
De kerk van Broekhem is gewijd aan de heilige Jozef. Zij werd gebouwd tussen1929 en 1931 en is ontworpen door de architect Alphons Boosten. Het is een mergelen driebeukige kerk. Het gebouw heeft een toren, die in de hoek tussen schip en transept staat. In het interieur van de kerk vindt men nog veel details uit de tijd van de bouw. De glas-in-loodramen zijn van Charles Eyck en Henri Jonas

Aan de driesprong met de Cremerstraat staat een houten mini-kapelletje, op de plaats van een vroegere mergelen wegkapel. Langs de Cremerstraat zijn resten gevonden van Romeinse graven.


Houtem is e krkdrp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul.

Bie Houtem hure ouch de kerne Sint Gerlach en Vroenhof.     
t Drp haet ein sjtasie, ''Houthem-Sint Gerlach'', aan t sjpoor tsje Mestreech en Haerle. Tot 1940 waor Houtem 'n zelfsjtendige gemeinte. Van 1940 tot 1982 waor 't nderdeil van de gemeinte Valkeberg-Houtem.

De irsjte sjriftelike aanteikening van Houtem waor in 1096. In de 12e iw laefde de kloezenaer Gerlachus in Houtem. Hae zou later heilig verklaord were. Bie zien graaf woort e Norbertienerkloaster gesjtich. De historie van Houtem en Sint Gerlach is sjterk verbnge mt de gesjiedenis van dit kloaster.

Irsj waor 't e dubbelkloaster, meh tsje 1218 en 1232 vng d'n euvergank nao nonnekloaster plaats. In 1574 woorte de kloastergeboewe door de troepe van Lodewiek van Nassau in brand gesjtaoke. Me begs vvel metein mt de hersjtlwrkzaamhede. Ouch in 1655 brende e groat deil van de geboewe aaf bie aorlogsgevechte. Tsje 1720 en 1727 woort ein nuuj kloasterkrk geboewd. Dit geboew deit saer 1806 deens es parochiekrk. De oarsjprunkelike parochiekrk laog in de kern Vroenhof. Ze is gewiejd aan d'n heilige Maarten en deit noe deens es baekapel.

In 1785 woort 't sjtif in Sint Gerlach opgehaeve. In de Franse tied, wie de Franse Mestreech veroverde, woorte de kloastergeboewe gebruuk es legerhospitaal door de Hollendersj. Op 12 april 1797 woort t kloaster-domein mt alle geboewe verkoch. De familie Schoenmaeckers, sjnk in 1806 de krk aan de gemeinsjap van Houtem es parochiekrk.

In 1903 kaom 't landgood in bezit van de adelike familie De Selys de Fanson. Zie gebruukde de veurmalige kloastergeboewe es ''chteau''. Nao de doad van Robert baron de Selys de Fanson 1979 kaom 't landgood aan de parochie van Houtem. Door de hoag koste van restauratie van de geboewe raakde ze in verval. Vanaaf 1995 woorte de geboewe gerestaureerd en umgevrmp tot luxe hotel-restaurant. De krk nderging van 2003- 2008 nog n groate restauratie (o.m. de plafnsjilderinge van J. Schpf).  

Bezeenswaerdig:
*
Aan de waeg ''St. Gerlach'' bevinge zich 18e iwse mergele hf mt de sjtatus: besjermp drpsgezich. Hie sjteit ouch 'n neogotische Mariakapel oet 1902.           
* De Sint-Gerlachuskrk is geboewd in baroksjtiel en in de 18e iw gedecoreerd mt fresco's door Johann Adam Schpf. Onder t praalgraaf van de heilige Gerlachus in de krk lik gewiejd zand veur t vi. Bie t landgood van Chateau St. Gerlach hure ne pachhaof en t Gerlachus-ptsje. In de baemde lik 't natuurgebeed Ingendael.

Op ne driesjprunk sjteit n mergele Gerlachuskapel oet 1870 op de plaats van 'n vreuger waegkruus.

* Landgood ''de Kloes'' of ''Chateau l'Hermitage'', is geboewd in 1902 in Jugendstil, op de plaats woa veurheen de kloezenaer Mathias Akkermans woonde (gesjtorve in 1825).

*De ''Haof Rndebos'' is geboewd van mergel en vakwerk, lik bie 't Rondebos te noorde van 't sjpoor Mestreech - Heerle en de autobaan A79.

De ''Haof Holswick'' bevingk zich aan de Baeksjtraot tege de Ravesbsj.

t Raegebaogsjpiraalhoes, nao 'n ntwerp van Hundertwasser, is 'n vakantiehoes in de Ronald MacDonald kingervallei, in 't Franciscusoord (basissjoal en middelbaar sjoal veur versjtandelik en lichamelik gehandicapde kinger).
In de wiek 'Vroenhof ' lik n kloaster Vroenhof van de orde van de H. Jozef oet 1927 op de plek van ne middeliwse haof. Dao zou in de 12 iw ouch 'n kapel hbbe gesjtange, die hurde nder de proosdiekrk van Meersje. Op dees plek kaom later de 1e parochiekrk van Houtem. (Noe kloasterkapel).
Romeinse waeg             
nder de Putwaeg en in de baemde van de Geul, zint in de jaore 30 van de 20e iw reste van 'ne Romeinse waeg (Via Belgica) opgegrave. De Pletsjbaek sjtruimp langszie richting de Geul. In de buurt sjteit 'n kapelke oet 1932 gewiejd aan de Sint Maarten, de vreugere petroanheilige van Houtem.

Aan de waeg ''Vroenhof'' bevinge zich de ''St. Maartenshaof''. (vakwerk/mergel) en de Ouw pastorie (17e iw), allebei gesjlote carrhf. De St. Maartenshaof waor de ltste woonplek van Frans Erens, 'ne Nederlandse sjriever, (gebaore 1857 in Sjaasberg en gesjtorve in 1935). En ouch de beeldhouwer Charles Vos haet 'r jaorelank gewoond.

In ''Hoes Gurtsenich'' (neogotiek), woont saer 1985 kunssjilder Frits van der Zander (gebore in Sjinveld in 1948).    

(Nederlands)
Houthem
is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul.

Bij Houthem behoren ook de kernen: Sint Gerlach en Vroenhof.
Het dorp heeft een station: ''Houthem-Sint Gerlach'', aan de lijn Maastricht-Heerlen. Tot 1940 was Houthem een zelfstandige gemeente. Van 1940 tot 1982 was het onderdeel van de gemeente Valkenburg-Houthem.

De eerste schriftelijke vermelding van Houthem was in 1096. In de 12e eeuw leefde de kluizenaar Gerlachus in Houthem. Hij zou later heilig verklaard worden. Op de plaats van zijn graf werd een Norbertijnenklooster gesticht. De historie van Houthem en Sint Gerlach is sterk verbonden met de geschiedenis van dit klooster.

Van een oorspronkelijk dubbelklooster veranderde het tussen 1218 en 1232 in een nonnenklooster. In 1574 werden de kloostergebouwen door de troepen van Lodewijk van Nassau in brand gestoken. Na de restauratie viel het in 1655 weer ten prooi tijdens een oorlog. Tussen 1720 en 1727 werd er een nieuwe kloosterkerk gebouwd. Sinds 1806 doet deze dienst als parochiekerk De oorspronkelijke kerk lag in de kern Vroenhof. Zij is gewijd aan de heilige Maarten en doet nu dienst als bidkapel van zorgcentrum Vroenhof.

In 1785 werd het stift Sint Gerlach opgeheven. In de Franse tijd, werden de kloostergebouwen gebruikt als legerhospitaal door de Hollanders. Op 12 april 1797 werd het kloosterdomein verkocht aan de de familie Schoenmaeckers.

In 1903 kwam het landgoed in het bezit van de adellijke familie De Selys de Fanson. Zij gebruikten de voormalige kloostergebouwen als ''chteau''. Na de dood van Robert baron de Selys de Fanson 1979 kwam het landgoed aan de parochie van Houthem. Vanaf 1995 werden de gebouwen gerestaureerd en omgevormd tot luxe hotel-restaurant. De kerk onderging van 2003- 2008 nog n grote restauratie (o.m. de plafondschilderingen van J. Schpf).

 Bezienswaardig:
*
Aan de weg ''St.Gerlach'' bevinden zich 18e eeuwse mergelen boerderijen met de status: beschermd dorpsgezicht. Hier staat ook een neogotische Mariakapel uit 1902.            
* De Sint-Gerlachuskerk is gebouwd in barokstijl en in de 18e iw gedecoreerd mt fresco's door Johann Adam Schpf. Onder het praalgraaf van de heilige Gerlachus in de kerk ligt gewijd zand voor het vee. Bij het landgoed van Chateau St. Gerlach horen ook een pachthof en het Ger-lachusputje. In de beemden ligt het natuurgebied Ingendael.

Op een driesprong staat een mergelen Gerlachuskapel uit 1870 op de plaats van een vroeger wegkruis.     
* het landgoed''de Kluis'' of ''Chateau l'Hermitage'', is gebouwd in 1902 in Jugendstil, op de plaats waar voorheen de  kluizenaar Mathias Akkermans woonde (gestorven in 1825).

*De ''Hoeve Rondenbos'', gebouwd van mergel en vakwerk, ligt bij het Rondenbos ten noorden van de lijn Maastricht-Heerlen en de autoweg A79.

De ''Hoeve Holswick'' bevindt zich aan de Beekstraat tegen het Ravensbos.

Her regenboogspiraalhuis, naar een ontwerp van Hundertwasser, in de Ronald MacDonald kindervallei is een vakantiehuis voor gehandicapte kinderen en hun familie. .            
In de wijk 'Vroenhof ' ligt het klooster Vroenhof van de orde van de H. Jozef uit 1927 op de plek van een Middeleeuwse hof. Daar zou in de  12e eeuw ook een kapel hebben gestaan, die hoorde onder de proostdijkerk van Meersen. Op deze plek kwam later de de 1e parochiekerk van Houthem. (Nu kloosterkapel).        
Romeinse weg
Onder de Putweg en in de beemden van de Geul, zijn in de jaren30 van de 20e eeuw resten van een Romeinse weg (Via Belgica) opgegraven. De Platsbeek stroomt hier richting de Geul. In de buurt staat een kapelletje uit 1932 gewijd aan de Sint Maarten, de vroegere patroonheilige van Houthem.

Aan de weg ''Vroenhof'' bevinden zich de ''St. Maartenshof''. (vakwerk/mergel) en de Ouw pastorie (17e iw), allebei gesloten carrboerderijen. De St. Maartenshof was de laatste woonplek van Frans Erens, een Nederlandstalige schrijver, (geboren 1857 in Schaesberg en gestorven in 1935).   
Ook de beeldhouwer Charles Vos heeft hier jarenlang gewoond.

In ''Huis Gurtsenich'' (neogotiek), woont sinds 1985 kunstschilder Frits van der Zander (geboren in Schinveld in 1948).


Sjtraobaek is e gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul en landelik beknd es etappeplaats van 't Pieterpad. 't Gehuch is geneump nao 't gesjlach Strabach, dat hie n hoes hou ligke.

In Sjtraobaek sjtruimp de Sjtraobaek , die in de Ravesbsj zien brnne haet, richting Geul. Euver dit Sjtraobaekerdal lp 'n hoag brk vanwaege de autobaan A79.

De waeg Sjtraobaek sjtamp oet de Romeinse tied (Via Belgica). Aan de voot van de ''Kleverberg'' (Baeksjtraot) hbbe ze twi Romeinse graver gevnge. In de Ravesbsj, dae zich van hie tot in Haasdal oetsjtrek, hbbe ze reste van Romeinse villas opgegrave.

De oudste vermelding van Sjtraobaek dateert van 1331. In 't midde van de 19e iw boewde Generaal A.P. de Ceva zich e kesjtilke in Sjtraobaek, de tegewoordige Geerlingshof.

(Nederlands)

Strabeek is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul en landelijk bekend als etappeplaats van het Pieterpad. Het gehucht is genoemd naar het geslacht Strabach, dat hier een huis had liggen.

In Strabeek stroomt de Strabeek, die in de Ravenbos haar bronnen heeft. Over het Strabekerdal loopt een hoge brug vanwege de autoweg A79.

De weg Strabeek stamt uit de Romeinse tijd (Via Belgica). Aan de voet van de ''Klevertberg'' (Beekstraat) zijn 2 Romeinse graven gevonden. In het Ravensbos, hebben ze resten van Romeinse villas opgegrave.

De oudste vermelding van Strabeek dateert van 1331.In het midden van de 19e eeuw bouwde Generaal A.P. de Ceva een kasteeltje, nu bekend als Geerlingshof.

 


Geulem is e gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. 't Lik aan de rivier de Geul; de naam beteikent dan ouch: "heim aan de Geul". Geulem lik gedeiltelik in 't dal en gedeiltelik aan de Geulemmerberg en de Brakkeberg. Bis 1982 hurde Geulem bie de gemeinte Berg en Terbliet, die doe opgegange is in de gemeinte Valkeberg. Geulem is e toeristeplaetske, veur e klein gehuch ligke d'r relatief vl hotels.

* De Geulemmergroeve is e gangesjtlsel in de berg, woa vreuger mergel woort gewonne. Bie d'n ingank van de groeve haet me e mergele beeld van 'ne blokbreker neergezat. In de grot is ouch 'n kapel gemaak.

Aan en in de Geulemmerberg in Geulem lik ein aantal grotweuninge. Die zint bis 't begin van de 20e iw in gebruuk gewaes es weuning veur de blokbraekersj en woorte in de jaore 70 van de 20e iw gerestaureerd.

De Geulemmermeule dateert van veur 't jaor 1306, want op 27 oktober van dat jaor weurt ze geneump in ein akte es bezitting van 'ne zekere Goswijn van Berg. 't Hudig geboew, oet 1768, is in gebruuk es hotel-restaurant.

Kesjtil Geulzich is e kesjtilke oet 't ing van de 19e iw, ntworpe door d'n arsjitek Henri Reek oet Mestreech. 't Is geboewd van mergel in neogotische sjtiel en bevingk zich aan de Brakkeberg. Saer 1937 is hie e hotel gevestig.

 (Nederlands)
Geulhem is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Het ligt aan de rivier de Geul; de naam betekent dan ook: "heim aan de Geul". Geulhem ligt gedeeltelijk in het dal en gedeeltelijk aan de Geulhemmerberg en de Brakkeberg. Tot 1982 hoorde Geulhem bij de gemeente Berg en Terblijt. Geulhem is een toeristenplaatsje, voor een klein gehucht liggen er relatief veel hotels.

*De Geulhemmergroeve is een gangenstelsel in de berg, waar vroeger mergel werd gewonnen. Bij de ingang van de groeve heeft men een mergelen beeld van een blokbreker geplaatst. In de grot is ook een kapel gemaakt.

Aan en in de Geulhemmerberg in Geulhem ligt een aantal grotwoningen. Tot het begin van de 20e eeuw zijn deze in gebruik geweest als woning voor de blokbrekers. In de jaren 70 van de 20e eeuw zijn zij gerestaureerd.

De Geulhemmermolen dateert van voor het jaar 1306, want op 27 oktober van dat jaar werd ze genoemd in een akte als eigendom van een zekere Goswijn van Berg. Het huidige gebouw, uit 1768, is in gebruik als hotel-restaurant.

Kasteel Geulzicht is een neogotisch  huis uit  het einde van de 19e eeuw, ontworpen door architect Henri Reek uit Maastricht. Het is gebouwd in mergel en bevindt zich aan de Brakkeberg. Sinds 1937 is er een hotel in gevestigd


Berg is e krkdrp in de gemeinte Valkeberg en toto 1982  'n kern van de veurmalige gemeinte Berg en Terbliet. Bezeenswaerdig in t drp is de neogotische, mergele krk, geboewd in 1936 nao n ntwerp van de arsjitekte Frits Peutz en W. Sprenger. De petroanheilige zint Monulphus en Gondulphus. 't Opvallendste element zint de sjleutellookvrmige vnstere. Veur de boew van dees parochiekrk loog in t oud gedeilte van berg, Op de Bies, t oud krkske dat gesjlote is gewaes tiedes de Franse tied en naoderhand aafgebraoke in 1959.

In dat oud gedeilte van Berg lik ouch ''de Sjoane Pool'' woa vreuger 'ne vidrinkpool gelaege haet. Dae is noe gedemp. Rnd 't tegewoordige graaspleintsje sjtaon 'n paar ouw mergele hf. Op de Bies bevingk zich n sjoan veurbeeld van vakwerkboew.

De kunssjilder Lei Molin woort in Berg gebaore.  

(Nederlands)
Berg
is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul en tot 1982 een kern van de voormalige gemeente Berg en Terblijt.

Bezienswaardig in het dorp is de neogotische, mergelen kerk, gebouwd in 1936 naar een ontwerp van de architecten Frits Peutz en W. Sprenger. De patroonheiligen zijn Monulphus en Gondulphus. Het opvallendste element zijn de sleutelgatvormige ramen. Voor de bouw van deze parochiekerk lag in het oude gedeelte van Berg, Op de Bies, het oude kerkje dat gesloten is geweest tijdens de Franse tijd en afgebroken in 1959.

In dat oude gedeelte van Berg ligt ook ''de Schone poel'' waar vroeger een veedrinkpoel gelegen heeft. Deze is nu gedempt. Rond het tegenwoordige grasveldje staan een paar oude mergelen boerderijen. Op de Bies bevindt zich een mooi voorbeeld van vakwerkbouw.  
De kunstschilder Lei Molin werd geboren in Berg.


Vilt is e gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. De beboewing lik bovenop de Cauberg. 'n Aantal mergele hf en hoezer ligke aan de groate waeg, aan de Geulgrach en Subberwaeg. Aan deze waeg nao Sub sjteit 'n groate baksjteine carrboerderiej mt twi rndbaog-inriejpoorte.

Van Vilt lp nao Valkeberg lp, door de heuvele, 'ne sjtiele holle waeg bergaaf, langswoa in vreuger jaore de doaje nao de krk woorte verveurd, de zoageneumde ''Liekwaeg''.

Vilt is veural beknd van de Heuvelland Veerdaagse, die eder jaor in de umgeving van dit drp weurt geloupe. Hieaan doon de ltste jaore ruum 4000 wandelaersj mt.

Vilt hurt tot de parochie Berg. Op 'ne driesjprunk mt de Riekswaeg sjteit 'n Mariakapel mt 'n modern Madonnabeeld.

 (Nederlands)
Vilt
is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De bebouwing ligt bovenop de Cauberg. Een aantal mergelen boerderijen en huizen bevinden zich aan de Rijksweg, aan de Geulgracht en aan de Sibberweg. Aan deze weg naar Sibbe staat een grote bakstenen carrboerderij met twee rondboog inrijpoorten.

Van Vilt loopt naar Valkenburg, door de heuvels, een stijle holle weg, waarlangs in vroeger jaren de doden ter kerke werden gedragen, de zgn lijkweg.

Vilt is vooral bekend van de Heuvelland Vierdaagse, die ieder jaar in de omgeving van dit dorp wordt gelopen. Hieraan doen de laatste jaren ruim 4000 wandelaars mee.

Vilt hoort bij de parochie Berg. Op een driesprong met de Rijksweg staat een Mariakapel met een modern Madonnabeeld.


Terbliet is 'n gehuch, mt ongevaer 200 inweunersj, gelege in 'n dal ten zuje van Berg in de gemeinte Valkeberg a/d Geul. In de 80-jaorige oorlog zint in Terbliet bekans alle hoezer verinneweerd gewore, mt 't gevolg dat in 1641 nog mer eine mannelike inweuner euver waor. Veur de herindeling van de gemeintes in 1982 woort Terbliet ummer in eine aom mt Berg geneump es Berg en Terbliet.

Op diverse krusinge in dit gehuch sjtoon iezere waegkruzer  en dao bevinge zich 'n paar groate, gesjlote (mergele) carrboerderieje. Aan de Muntwaeg sjtaon 'n vakwerkhoes en 'n oud waterpthuuske.

(Nederlands)
Terblijt
 is een gehucht, met ongeveer 200 inwoners, gelegen in een dal ten zuiden van Berg in de gemeente Valkenburg aan de Geul. In de 80-jarige oorlog zijn in Terblijt bijna alle huizen verwoest met als gevolg dat er in 1641 nog maar n mannelijke inwoner over was. Voor de herindeling van de gemeentes in 1982 werd het dorp altijd in een adem genoemd met Berg als Berg en Terblijt.

Op diverse kruisingen in dit gehucht staan ijzeren wegkruisen en er bevinden zich een paar gesloten mergelen carrboerderijen. Aan de Muntweg staan een vakwerkhuis en een oud waterpthuisje


Sub is e krkdrp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Bie Sub hure vanouds de buurtsjappe Iezere en Hirewaeg.       
De beboewing is gelaege op t plateau. Sub haet iwelank bie de gemeinte en parochie  Oud-Valkeberg gehurd. In Sub sjtng toen ouch t raodhoes op de plek woa noe eder jaor in augustus mt de krmes de St.Rosaden geplant weurt.  
De mergele krk van Sub ies gewiejd aan de heilige Rosa van Lima. In 1866 woort ne krktore aan de kapel geboewd en in 1927 volgde n oetbreiing. Tot 1948 waor de krk n rectoraatskrk, denao woort Sub 'n zelfsjtendige parochie.           
In Sub bevinge zich mergelgroeves.       
Richting Vilt lik 't Subberhuuske (of Villartshaof), 'ne gesjlote hirehaof oet de 16e iw. 't Geboew haet sjpeklaoge en 'ne hooktore en is opgetrokke in Maaslandse Renaissance-sjtiel. In de loup van de tied is 't Subberhuuske bewoond gewaes door versjillende adelike families.         

(Nederlands)
Sibbe
is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Bij Sibbe horen vanouds de buurtschappen IJzeren en Heerstraat.
De bebouwing is gelegen op het plateau. Sibbe heeft eeuwenlang bij de gemeente en parochie Oud-Valkenburg gehoord. In Sibbe stond toen ook het gemeentehuis op de plek waar nu ieder jaar met kermis de St. Rosaden geplant wordt.   
De mergelen kerk van Sibbe, gewijd aan de heilige Rosa van Lima, is gebouwd in 1866 Toen werd er een kerktoren aan een kapel gebouwd en in 1927 volgde een uitbreiding. Tot 1948 was de kerk een rectoraatskerk, daarna werd Sibbe een zelfstandige parochie. In Sibbe bevinden zich mergelgroeves.
Richting Vilt ligt het Sibberhuisje (of Villartshof), een gesloten herenhoeve uit de 16e eeuw. Het gebouw heeft speklagen en een hoektoren en is opgetrokken in Maaslandse Renaissancestijl. In de loop van de tijd is het Sibberhuisje bewoond door verschillende adellijke families.


Iezere lik op 't plateau, ten zuud-oaste van Sub aan de waeg nao Sjulder. Iezere hurde vreuger gedeiltelik tot de gemeinte Oud-Valkeberg en gedeiltelik tot de gemeinte Wielder. In t drpke Iezere sjtoon n paar  mergele en inkel vakwerkboerderieje. Ein mergele carrboerderie haet 'ne klokgevel. Twi ouw waterpthuuskes mt zaaldaak en ein mergele pt zint bewaard gebleve. Op 'ne driesjprunk sjteit e kapelke (1955) dat gewiejd ies aan Maria van Lourdes. Op vl krusinge sjtoon en hange kruzer mt crucifixe.

 (Nederlands)
IJzeren
is een gehucht ten zuidoosten van Sibbe aan de weg naar Scheulder. IJzeren hoorde vroeger gedeeltelijk tot de gemeente Oud-Valkenburg en gedeeltelijk tot de gemeente Wijlre. In het dorpje staat een aantal mergelen en vakwerkboerderijen. Een mergelen carrhoeve heeft een klokgevel. Twee oude waterputhuisjes en een waterput zijn bewaard gebleven. Op een driesprong staat een Maria uit Lourdeskapel uit 1955. Op veel kruisingen staan of hangen wegkruisen. 


Hirewaeg lik vlakbie Iezere. De naam geuf aan dat t de sjtraot van de hir waor, in vreuger jaore hirbaan geneump en ne belangrieke verbingings-waeg. In de buurt zouwe Romeinse urne zin opgegrave. De nederztting weurt doorkruus door 'n paar haol waeg. Op de sjplitsinge sjtoon waegkruzer.

(Nederlands)

Heerstraat bevindt zich vlakbij IJzeren De naam wijst naar de straat van de heer, in vroeger tijden heerbaan genoemd, een belangrijke verbindingsweg. In de buurt zouden Romeinse urnen zijn gevonden. De nederzetting wordt doorsneden door holle wegen. Op de splitsingen staan wegkruisen.


Sjin op Geul is 'n krkdrp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Tot 1940 waor Sjin 'n zelfsjtendige gemeinte. Sjin woort al geneump in de jaore 847 en 968 in n sjinkingsoarkonde veur de abdie van St. Remigius i Reims en hr proosdie i Meersje. Sjin zou daomt 't ouds geneump sjtkske van de gemeinte Valkeberg zin.        
De parochiekrk is gewiejd aan d'r heilige Mauritius. 't Oudste deil is geboewd in romaanse sjtiel. In 1926 woort door  arsjitek Hubert van Groenendael 'n nuuj groat middesjeep mt twi ziebeuke, e nuuj preesterkoar en de  sacristie biegeboewd. Saer 1859 is de krk n baevaartsoord van d'r heilige Cornelius, umdat d'r hie relieke va hm waere bewaard. De heilige weurt hie ge-ird es petroan van de zenuwkrenkdes. Van hm sjteit ouch e gepolychromeerd beeld in de kerk. Rnd ziene fisdaag (september) weurt n octaaf gehoute.          
Bie de parochie va Sjin hurt ouch de Kloes op d'r Sjaasberg. Op de ltste zndig va juni vingk d'r Sjaasbergergank plaats. D'r pesjtoar va Sjin dreug dan 'n Heilige Ms op in de kapel van de Kloes.

Sjin op Geul lik aan 't sjpoor Mestreech Haerle (Heerlen) (1853) en haet 'n eige sjtasie. De sjtasie is ouch n sjtopplaats van 't miljoanelientsje van Sjin nao Krkrao. 't Trajek haet dae naam gekrege umdat 't in 1911 ein miljoan glle per kilomaeter kosde um 't aan te lgke. Saer april 1995 veurt d'r wir ne sjtoumtrein op dit trajek. D'r sjtoumtrein weurt beheerd door de Zuud-Limburgse Sjtoumtrein Maatsjappie (ZLSM).        

De gehuchte buurtsjappe va Sjin zint:     
Kuiteberg, Walem en Sjumer
De buurtsjappe: Sjtrch, Ingwege,        

 (Nederlands)
Schin op Geul
is een kerkdorp in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Tot 1940 was Schin een zelfstandige gemeente. Schin op Geul werd al genoemd in de jaren 847 en 968 in een schenkingsakte voor de abdij van St. Remigius in Reims en haar proosdij in Meersen. Schin op Geul zou daarmee het oudste genoemde stukje van de gemeente Valkenburg aan de Geul zijn.   
De parochiekerk is gewijd aan de heilige Mauritius. Het oudste gedeelte is gebouwd in romaanse stijl. In 1926 werd door  architect Hubert van Groenendael een nieuw groot middenschip met twee zijbeuken, een nieuw priesterkoor en een sacristie bijgebouwd. Sinds 1859 is de kerk een bedevaartsoord van de heilige Cornelius, omdat hier de relieken van hem worden bewaard. De heilige wordt vereerd als patroon van zenuwziektes. Van hem staat een gepolychromeerd beeld in de kerk.         
Bij de parochie van Schin hoort ook de Kluis op de Schaesberg. Op de laatste zondag van juni vindt de Schaesbergergank plaats. De pastoor van Schin draagt dan een Heilige Mis op in de kluiskapel.

Schin op Geul ligt aan de spoorlijn  Maastricht-Heerlen (1853) en heeft een eigen station. Het station is ook een halteplaats van het miljoenenlijntje naar Kerkrade (Centrum). Het traject heeft deze naam gekregen omdat in 1911 het een miljoen gulden per kilometer kostte om de lijn aan te leggen. Sinds april 1995 rijdt er weer een stoomtrein op het traject. De stoomtrein wordt beheerd door  de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. (ZLSM).

De gehuchten van Schin op Geul zijn:    
Keutenberg, Schoonbron en Walem.  
De buurtsschappen: Strucht, Engwegen.
 


Sjtrch is e gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. De beboewing lik aan d'r provinciale waeg tsje Oud-Valkeberg en Sjumer. In 1383 woort Sjtrch verhaeve tot 'n eige hirlikheid (tot 1795). nder Napoleon kaom t bie 't kanton Valkeberg, meh vanaaf 1800 woort 't 'n zelfsjtendige gemeinte. Op 1 januari 1878 hurde 't gehuch bie de gemeinte Sjin op Geul, die in 1982 opgeit in de gemeinte Valkeberg aan de Geul.

Bezeenswaerdig is n aantal ouw hf geboewd in mergel of gecombineerd mergel-baksjtein aan dr groate waeg. Tsje Sjtrch en 't drpke Sjulder bevingk zich 't landsjapspark-natuurreservaat ''dr Gilender'' (Gerendal), woa-in 'ne orchideetuin gelaege is.

Midde in dit gebeed sjteit 'n waterpthuuske geneump ''d'r Sjaopspt''. Aan t ing van de Grachsjtraot lik dr Soesberg.

 (Nederlands)
Strucht
is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De bebouwing ligt aan de provinciale weg tussen Oud-Valkenburg en Schoonbron. In 1383 werd Strucht verheven tot een eigen heerlijkheid. (tot 1795). Onder Napoleon kwam het dorp bij het kanton Valkenburg, maar vanaf 1800 werd het een zelfstandige gemeente. Op 1 januari 1878 hoorde het bij de gemeente Schin op Geul, die in 1982 opgaat in de gemeente Valkenburg aan de Geul.

Bezienswaardig is een aantal oude boerderijen gebouwd van mergel of gecombineerd mergel-baksteen gelegen aan de grote weg. Tussen Strucht en het dorp Scheulder bevindt zich het landschapsparknatuurreservaat ' het Gerendal'  waarin een orchideentuin gelegen is.

Midden in dit gebied staat een waterputhuisje, de Schaapsput. Aan het einde van de Grachtstraat ligt de Sousberg.


Ingwaege en Kuiteberg zint buurtsjappe va Sjin-op-Geul in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Um Kuiteberg, e buurtsje van 10 hf en hoezer te bereike moet me 'n helling van 22% beklumme. Ein van die waeg begint in 't gehuchske Ingwege. Tot 1981 hurde Kuiteberg en Ingwege bie de gemeinte Wielder. In t gehuch ligke n paar vakwerkhoezer. Tsje de beboewing sjtoon n paar sjmeediezere waegkruzer. Eint mt aan beids kante van t kruusbeeld ambachgereidsjap: 'n ldder, 'n mets en 'n pitsjtang. In vreuger tieje haolde me 't drinkwater in de ''Grnzelept'', 'n brn aan de voot van de berg woavan t water in de Geul sjtruimp. 't Sjtiel vootpaad ies nog aanwezig.

Dr Kuiteberg is beknd vanwaege de fietsrenkampioensjappe zoawie de ''Amstel Gold Race'' en ''Europese en waereldkampioensjappe''. In de helling bevingk zich de groeve Keuteberg, woa-oet de Romeine al mergelkalk haolde um dao 't land mt te mste. Dr gebrende kalk woort gebruuk es metsel- en plaosterkalk.  

(Nederlands)
Engwegen en Keutenberg zijn buurtschappen van Schin op Geul in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Om het gehucht Keutenberg, met zo'n 10 huizen, te bereiken, moet men een helling van 22 % beklimmen. Een van deze wegen begint in het gehucht Engwegen. Tot 1981 hoorden Keuttenberg en Enwegen bij de gemeente Wijlre. In beide gehuchten liggen vakwerkhuizen. Op de keutenberg staat een wegkruis met ambachtgereedschap aan de dwarsbalk.: een ladder, een nijptang en een mes. In vroeger tijden haalden mensen vanaf de berg haar water aan de voet in een bron in de Geul: de zgn. Gronselept. Een stijl voetpad is nog aanwezig.
De Keutenberg is beroemd vanwege wielrenlampioenschappen.zoals de Amstel Goldrace en de Europese en Wereldkampieonscahppen. In de helling bevindt zich de groeve Keutenberg, waarui de Romeinen al mergelkalk haalden om daarmee het land te bemesten.

De gebrande kalk werd gebruikt om te metselen en te pleisteren.


Walem is 'n gehuch, mt ngevaer 200 inweunesj, in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Ein klein gedeilte lik in de gemeinte Voelender.

't Suffix em in dr naam beteikent (Middeliwse) nederztting. In archieve weurt Walem in de 13e iw geneump.

Walem besjteit oet 2 woongedeiltes: Ein deil mt  'n aantal hf en hoezer, .a. de haof Walem oet 1626, aan de Sjteinsjtraot en 'n deil aan de Walemerwaeg richting Sjin-op-Geul.

Op 'n krusing van dr geneumde waeg sjteit 'n witgekalkde mergele Mariakapel oet 1828. Aan dr Walemerwaeg, in de helling, bevingk zich 'n iwenouw waterpt, in 'n pthuuske mt zaaldaak, die tot 1920 door de inweunesj in gebruuk is gewaes. (Restauratie in 1973).

In 'n gebsjke op de kortbie ligkende Goudsberg aan de Sjteinsjraot bevinge zich de reste van 'ne Romeinse wachtaore. Dr waeg zou 'n sjtk van de Romeinse hirbaan zin gewaes.( de Via Belgica).

In dr bsj van de Sjaasberg hbbe in de 17e en 18e iw kloezenaersj gewoond in n mergele Kloes. Bie dit gebuuwke hurt ouch 'n kapel. Op dr ltste zndeg van juni woort saer dr 18e iw op dees plaats 't fis gevierd van dr heilige kloezenaer Leonardus. Dat begs dan mt n Heilige ms en daonao waor krmes. Luuj oet de umgaeving trokke dao te voot heen. Dae baevaart weurt Sjaasbergergank geneump          .

 (Nederlands)
Walem
is een gehucht, met ca 200 inwoners, in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Een klein gedeelte ligt in de gemeente Voerendaal.

Het suffix em in de naam betekent (Middeleeuwse) nederzetting. In archieven wordt Walem in de 13e eeuw genoemd.

Walem bestaat uit 2 woongedeelten Een gedeelte met aantal (mergelen) boerderijen en huizen, o.a. de hoeve Walem uit 1626, aan de Steenstraat en een gedeelte aan de Walemerweg richting Schin-op-Geul.

Op een kruising van genoemde weg staat een witgekalkte mergelen Mariakapel uit 1828. Aan de Walemerweg, in de helling, bevindt zich een eeuwenoude waterput, in een puthuisje, die tot 1920 door de inwoners in gebruik is geweest. (Restauratie in 1973).

In een bosje aan de Goudsberg aan de Steenstraat zijn de resten van een Romeinse wachttoren opgegraven. De weg zou een stuk van de Romeinse heerbaan (Via Belgica) zijn geweest.

In het bos van de Schaesberg hebben in de 17e en 18e eeuw kluizenaars gewoond in een mergelen kluis. Bij het gebouwtje hoort ook een kapel. Op de laatste zondag van juni wordt sinds de 18e eeuw het feest gevierd van de heilige kluizenaar Leonardus. Dat begint met een Heilige mis en daarna is er kermis. De voettocht op die dag erheen wordt Sjaasbergergank genoemd.


Sjumer (Sjoanbrn) is 'e gehuch aan d'r groate waeg tsje Sjtrch en Wielder in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. D'r naam zou trukgaon op de sjoan, zuver brnne die hie oet d'r grnd borrele. De brnne loupe door de baemde, richting de Geul.

De Sjumerbaek sjtruimp in de buurt.

'n Deil van de buurtsjap hurde tot 1982 tot de gemeinte Wielder. Centraal, aan d'r driesjprunk, tsje 'n aantal ouw hf, woavan eine va vakwerk, sjteit 'n Mariakapel oet 1945 geboewd va Kundersjtein. Ze is geboewd oet dankbaarheid veur 't good doorkmme van dr Twide waereldaorlog. In 1588 is al sjpraoke van 'ne ''Haof van Schoonborn''

 (Nederlands)
Schoonbron
is een gehucht aan de grote weg tussen Strucht en Wijlre in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De naam zou teruggaan naar de zuivere bronnen, die hier uit de grond borrelen, door de beemden, richting Geul.

De Scheumerbeek stroomt in de buurt.

Een deel van het buurtschap hoorde tot 1982 tot de gemeente Wijlre. Centraal, op een driesprong, tussen een aantal oude boerderijen, waarvan een in vakwerk, staat een Mariakapel uit 1945 gebouwd van Kundersteen. Ze is gebouwd uit dankbaarheid voor het goed doorkomen van de 2e wereldoorlog. In 1588 is al sprake van een hof van Schoonborn'



D'n Emmaberg is n gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Tot 1940 behurde 't gedeiltelik bie Hlsberg. De ongevaer 60 hoezer ligke rnd de Emmabergwaeg op de gelieknamige Emmaberg. Centraal sjteit 'n Tv-radio-zendmas. Aan de voot van D'n Emmaberg bevingk zich t gehuch De Hik. De naam Emmaberg ies officieel ingeveurd in 1982, bie 't tot sjtand kmme van de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Veurheen woort de helling Valkebergerwaeg en/of Emmabergwaeg geneump.

In vreuger tieje woort op de berg, op de grens van Hlsberg en Valkeberg, rech gesjproke. Dao woa noe de zendmas sjteit heesj 't toen en later ''Loemeleberg'' (of Lmmeleberg). In de 18e iw zint aan 'n elk of galg ter plaatse 'n 70 bokkeriejersj opgehange. De kleier (loemele) woorte op 'ne houp gesjmete of te kiek gehange es aafsjriekmiedel. In de tuin van 'n hoes bevinge ziech nog reste van de doaje en van de galg. ''

 (Nederlands)
Emmaberg
is een gehuch in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Tot 1940 hoorde het gedeeltelijk bij Hlsberg. De ongeveer 60 huizen liggen rond de Emmabergweg op de gelijknamige Emmaberg. Centraal staat een Tv-radio-zendmast. Aan de voet van de Emmaberg bevindt zich het gehucht Heek. De naam Emmaberg is officieel ingevoerd in 1982, bij het tot stand komen van de gemeente Valkenburg aan de Geul. Voorheen werd de helling Valkenburgerweg of Emmabergweg genoemd.

In vroeger tijden werd er op de berg, op de grens van Hulsberg en Valkenburg, recht gesproken. Daar waar nu de zendmast staat heette het toen en later ''Loemeleberg'' (of Lommelenberg). In de 18e eeuw zijn aan een elk of galg ter plaatse een 70 bokkenrijders opgehangen. De kleren (loemele) werden op een hoop gegooid of te kijk gehangen als afschrikmiddel. In de tuin van een huis bevinden zich nog de resten van de doden en van de galg.'


De Hik is n gehuch in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. De beboewing is gelaege aan de voot van dn Emmaberg, in lintbeboewing aan de groate waeg nao Klumme. Tot 1940 hurden 't bie Sjin op Geul. Door 't gehuch sjtruimp de Hikerbaek, die hie in de buurt zien brn haet. Ze lp wiejer via 't gelieknamige buurtsjap De Hikerbeek richting Geul.

De naam kump waarsjienlik van 'ne kesjtilhaof Hik, dae umsjlote zou zin gewaes mt 'n hik (hk, hgk of bsj).             
In de buurtsjap bevinge zich 'n aantal mergelhf (o.a.''Boerehfke''), 'ne vakwerkhaof (''Hikerhfke'') en de baksjteine carrboerderie Hikerhaof.

 (Nederlands)
Heek
is een gehucht in de gemeente Valkenburg aan de Geul. De bebouwing is gelegen aan de voet van Emmaberg, in lintbebouwing aan de grote weg naar Klimmen. Tot 1940 hoorde het bij Schin op Geul. Door het gehucht stroomt de Hekerbeek, die hier in de buurt zijn bron heeft. Ze loopt verder via het gelijknamige buurtschap Hekerbeek richting de Geul.
De naam komt waarschijnlijk van een kasteelhoeve Heek, die omsloten zou zijn geweest met een heek (hek, heg of bos).    
In het gehucht lik n aantal mergelboerderijen o.m. t.''Boerehfke'', een vakwerkhoeve: t Hekerhfke en de bakstenen carrboerderij Hekerhof.

teksten: Els Diederen en Mybeth Lahey, 2008 op verzoek van de gemeente Valkenburg a/d Geul

 

lid were van
Veldeke-krink-Valkeberg

ontwerp en inhoud: els diederenels diederen: website: 'oeuvre-pozie-couleur locale'

bas